Emma Lira, një gazetare, udhëtare dhe shkrimtare spanjolle e njohur për romanet e saj që eksplorojnë kontaktin midis botës arabe dhe asaj spanjolle, beson se Spanja ende e ka të vështirë të pranojë një pjesë kyçe të së kaluarës së saj: tetë shekuj histori muslimane.

Në një intervistë me National Geographic, ajo zbulon se si kjo trashëgimi, pavarësisht se është e shtypur, ende njihet në gjuhë, gastronomi dhe zakone të përditshme. Flet për një identitet mesdhetar që tejkalon kufijtë kombëtarë, natyrën politike të konflikteve historike dhe nevojën që Spanja të ndalojë së ikuri nga Al-Andalusi, trashëgimia që formësoi kulturën e saj.

Udhëtimi nëpër Spanjë, thotë Emma Lira, është gjithmonë një udhëtim nëpër të kaluarën tonë, edhe kur nuk jemi të vetëdijshëm për të. Mjafton të ulesh në një restorant në Barcelonë ose Valencia dhe të porositësh ullinj, ndërsa në Sevilje ose Murcia kamerieri do të të ofrojë aceitunas. Dallimi në fjalë bëhet një çarje e vogël në kohë, një portal që të çon në një hartë të Gadishullit Iberik midis shekujve të 8-të dhe të 9-të, koha e Mark Hispánicës në veri dhe Al-Andalus në jug. Në këto nuanca, pohon Lira, qëndron një vazhdimësi e harruar.

Emma Lira, gazetare dhe shkrimtare, ka vite që eksploron pikat e kontaktit midis botës arabe dhe asaj spanjolle. Romanet e saj, përfshirë edhe romanin e saj të fundit, “El cautivo”, bazuar në një skenar nga Alejandro Amenábar, ndërthurin historinë dhe trillimin, por gjithmonë me qëllimin për të shqyrtuar në mënyrë kritike një të kaluar komplekse ndaj së cilës Spanja bashkëkohore shpesh reagon me shqetësim. Sepse, siç thotë vetë ajo, Spanja ende e ka “shumë të vështirë të pranojë se ishin myslimanë për 800 vjet”.

Për Lirën, kjo marrëdhënie me të kaluarën nuk është vetëm një çështje historiografike, por një simptomë kulturore. Në intervistën me National Geographic, ajo thekson se është pikërisht në praktikat e përditshme, në gjuhë, kuzhinë, zakone, në mënyrën se si komuniteti socializohet dhe ndihet, që trashëgimia vazhdimisht e gjallë e Andaluzisë është e fshehur. Megjithatë, kjo trashëgimi mbetet e shtypur, sepse, thotë ajo, në Spanjë është zhvilluar një narrativë që nuk është vënë kurrë në dyshim seriozisht dhe që e percepton Islamin dhe traditën arabe si një trup të huaj, si diçka që nuk përshtatet në idenë e identitetit kombëtar.

Për Lirën, kërkimi i trashëgimisë arabe nuk është një ushtrim akademik. Ajo e zbuloi atë përmes rritjes, zakoneve familjare dhe udhëtimeve të saj. Ajo kujton se si gjyshja e saj nga Sevilja përgatiste ëmbëlsira që i njohu përsëri dekada më vonë në Marok. Ai moment njohjeje u bë prova e parë: vazhdimësia kulturore nuk ishte abstrakte, por intime, e endur thellë në jetën e familjeve spanjolle, përfshirë ato që ishin fort katolike. Ky zbulim e inkurajoi atë të kërkonte më tej.

Në përvojën e saj, rezistenca ndaj njohjes së trashëgimisë muslimane në Spanjë rrjedh pjesërisht nga islamofobia dhe pjesërisht nga mungesa themelore e informacionit rreth Islamit. Ai jep shembuj të thjeshtë: shumica e udhëtarëve nga Evropa që vizitojnë vendet muslimane habiten kur mësojnë se Dhiata e Vjetër është e përbashkët për të gjitha fetë abrahamike; se Jezusi është Isa, profetët e respektuar në Islam; se Virgjëresha Mari respektohet me devotshmëri të veçantë në besimin islam.

Udhëtimet hapën një horizont tjetër për Lirën: atë të gjeografisë së përbashkët mesdhetare. Për të, historia nuk është një seri të dhënash abstrakte, por një përvojë vendesh, peizazhesh dhe njerëzish. “Një person nga Mesdheu, Levanti ose Andaluzia ka shumë më tepër të përbashkëta me dikë nga Maroku verior sesa me dikë nga Franca veriore”, thotë ajo. Kjo afërsi nuk është vetëm kulturore, por edhe gjeografike, e formësuar nga shekuj rrugësh të përbashkëta detare, tregtie dhe migrimi.

Në këtë kuptim, Spanja, si një vend që, siç thotë ajo, “ishte praktikisht musliman deri në vitin 1500″, nuk është përjashtim, por një pjesë integrale e botës më të gjerë mesdhetare. Një kuptim i tillë minon narrativat e thjeshta të një “përplasjeje qytetërimesh“, të cilat, thekson Lira, janë historiografikisht të pasakta. Keqkuptimet rreth periudhave të vonë mesjetare dhe të hershme moderne shpesh reduktohen në një tezë sipërfaqësore rreth një përplasjeje midis Islamit dhe Krishterimit, duke injoruar faktin themelor: konflikti ishte në të vërtetë politik, midis dy fuqive të mëdha, Perandorisë Osmane dhe Kurorës Spanjolle.

Franca, na kujton Lira, bashkëpunoi me osmanët në atë kohë, edhe pse të dy vendet ishin nominalisht të krishtera.

Brenda arsimit evropian, argumenton Lira, historia islame mbetet e margjinalizuar në krahasim me Greqinë e lashtë, Romën ose Egjiptin. Egjipti, në veçanti, është një shembull se si perceptimi i së kaluarës formohet përmes filtrit të simpative fetare dhe kulturore: për shumë njerëz, duket “më tërheqës” sepse fetë e tij të lashta janë, nga një perspektivë perëndimore, ekzotike por ende të pranueshme, ndërsa përbërësi i tij bashkëkohor i identitetit musliman shihet si një pengesë për të kuptuar.

Është interesante, shton ajo, se ka tensione ndaj trashëgimisë egjiptiane brenda vetë botës arabe. Në qarqet më konservatore, Egjipti konsiderohet “idhujtari” sepse e bazoi një pjesë të ekonomisë së tij në një industri kulturore rreth perëndive të lashta.

Por, thekson Lira, perceptimi i “tjetërsisë” nuk bazohet gjithmonë në një kërcënim real ose në dallime objektive historike. Në Ballkan, për shembull, turistët u kthyen shumë shpejt pas luftërave të viteve 1990, megjithëse rajoni ende mbante plagë të dukshme të konfliktit për një kohë të gjatë. Ajo që përcakton marrëdhënien me hapësirën nuk është niveli i rrezikut, por ndjenja e afërsisë ose e alienimit.

Shembulli që ajo jep nga Tlemcen, Algjeri, është veçanërisht ilustrues. Duke ecur nëpër një nga pallatet atje, vajzat e saj thanë spontanisht: “Kjo duket si Alhambra”. Dhe me të vërtetë, motivet arkitekturore, zbukurimet dhe marrëdhënia me hapësirën janë pothuajse identike. Në atë moment, rizbulohet një vazhdimësi që historiografia spanjolle shpesh e ka shtypur.

Një nga mendimet më të habitshme që bën Lira ka të bëjë me identitetin. “Ekziston një dëshirë për t’i përkitur diçkaje që duket më tërheqëse”, thotë ajo. Kështu, me shaka, por me një seriozitet të caktuar, ajo përmend banorët e Ishujve Kanarie që fantazojnë për “origjinën vikinge”. Identiteti shpesh shihet si një zgjedhje estetike ose kulturore, edhe pse në fakt bazohet në procese historike konkrete.

Për Lirën, një marrëdhënie e ndershme me të kaluarën do të thotë pranimi i fakteve, jo i projeksioneve. Nëse paraardhësit tuaj kanë ardhur nga Afrika e Veriut, thotë ajo, kjo nuk është as pozitive as negative, është thjesht pjesë e historisë. Gjenetika e sotme lejon verifikimin objektiv të origjinës, por më e rëndësishme se testi është gatishmëria për të pranuar atë që zbulohet.

Trashëgimia e Al-Andalusit, argumenton ajo, nuk është një barrë, por një burim. Ajo pasuron, jo zvogëlon, identitetin. Ajo shpjegon shumë fenomene kulturore që merren si të mirëqena në Spanjën bashkëkohore, nga gjuha dhe gastronomia, deri te mënyra e ndërtimit, ndjenja gjeografike e hapësirës dhe mënyra e jetesës. Dhe pikërisht për këtë arsye ajo beson se është koha të flasim për këtë të kaluar hapur, pa frikë dhe pa mitologjizuar.

Pikëpamja e Lirës për të kaluarën zbulon Mesdheun si një zonë unike qytetërimi, një zonë ku kontinentet preken, kulturat përzihen dhe identitetet formohen në kontakt të vazhdueshëm. Spanja, me të kaluarën e saj të gjatë islame, nuk i përket vetëm Evropës – ajo i përket edhe botës arabe, rrethit kulturor të Afrikës së Veriut, Mesdheut si një hapësirë ​​e gjerë përzierjeje.

Ajo që shpesh paraqitet në tekstet shkollore si “rekonkuista”, një histori lineare e kthimit të dominimit të krishterë, për Lirën është vetëm një shtresë e një dinamike komplekse historike. Pas kësaj historie janë tetë shekuj bashkëjetese, shkëmbimi kulturor dhe formësimi të ndërsjelltë, pasojat e të cilave ndihen edhe sot.

Spanja, ndoshta më shumë se çdo vend tjetër evropian, mban gjurmët e takimit të qytetërimeve në jetën e përditshme: në fjalët e përdorura, gastronominë e përgatitur, ritualet e komunitetit, matricat urbane dhe zakonet intime familjare.

Lira këmbëngul që ky “Mesdhe i harruar” duhet të bëhet i dukshëm, jo ​​për arsye nostalgjike, por për hir të një kuptimi të saktë të identitetit tonë. Historia, thotë ajo, nuk është një grup mitesh që zgjedhim, por një rrjet faktesh që na formëson, pavarësisht se sa herë përpiqemi të identifikohemi me diçka tjetër.

Pranimi i trashëgimisë arabe dhe islame, sipas saj, do të thotë pranimi i origjinës së vërtetë të kulturës spanjolle. Dhe këto origjina, sado komplekse, zbulojnë një pasuri që Evropa bashkëkohore ende nuk e ka kuptuar plotësisht.  /tesheshi.com/