Groenlanda nuk është ajo që mendoni

Groenlanda duket si një njollë e madhe e bardhë në hartë në majën veriore të Atlantikut. Një ishull aq i madh sa mund të nxërë Francën, Gjermaninë, Spanjën dhe Italinë së bashku, por me një popullsi më të vogël se një qytet shqiptar me madhësi mesatare, rreth 55,000 banorë. Ishulli më i madh në botë i përket Mbretërisë së Danimarkës, por nuk është Danimarka. Nuk është pikërisht Evropa, por nuk është as Amerika. Dhe sigurisht nuk është vetëm akull, megjithëse 80% e sipërfaqes së saj është e mbuluar nga një shtresë akulli që është qindra mijëra vjeçare. Groenlanda është një paradoks gjeografik dhe historik, i cili deri vonë nuk jepte shumë arsye për ta kërkuar. Obsesioni i Donald Trump me këtë copë të madhe toke na ka kthyer vëmendjen atje.

Pra, dhjetë fakte historike, gjeografike dhe shoqërore rreth Groenlandës, në mënyrë që ta njohim më mirë:

Emri i saj paradoksal

“Groenlanda”, “Toka e Gjelbër”, në një vend ku gjelbërimi shfaqet vetëm për disa javë në verë dhe vetëm në brigjet jugore. Emri i atribuohet Erikut të Kuq, eksploruesit norvegjez i cili në shekullin e 10-të u dëbua nga Islanda dhe kërkoi toka të reja. Marketingu nuk është një shpikje moderne: Eriku e dinte se një emër tërheqës do të sillte kolonë. Dhe me të vërtetë, shumë vikingë u tunduan, hipën në anije dhe kur e gjetën veten në peizazhin e ngrirë nuk patën guximin të ktheheshin prapa. Ata u vendosën në Groenlandën jugore për rreth pesë shekuj, derisa u zhdukën misteriozisht. Ndoshta për shkak të ftohjes klimatike, izolimit ekonomik dhe pamundësisë për t’u përshtatur me një botë të ashpër.

Gjeografia e saj e çuditshme

Groenlanda, megjithëse ishulli më i madh në botë, është në të vërtetë një “ishull malor”. Nëse do të hiqnit të gjithë akullin, do të zbulonit një peizazh plot kanione dhe vargmale, me pjesë të tij nën nivelin e detit. Akulli nuk është vetëm një batanije; ai shtyp tokën poshtë. Ndërsa shkrihet, ishulli fjalë për fjalë “ngrihet lart”, një fenomen i njohur si rikthim izostatik.

Kryeqyteti

Nuuk është një nga kryeqytetet më të vogla në botë. Me më pak se 20,000 banorë, kombinon ndërtesa moderne, shtëpi tradicionale prej druri dhe një jetë të përditshme ku supermarketet bashkëjetojnë me gjueti fokash. Nuk është një “qytet akulli”, por një ishull urban i përshtatur për Arktikun.

Mungesa e plotë e rrugëve që lidhin vendbanimet

Çdo fshat, madje edhe më i vogli, është një univers i vogël, i izoluar nga male, fjorde dhe akull. Udhëtimi bëhet me anije, aeroplan ose, në dimër, me slita qensh. Kjo nuk është vetëm çështje infrastrukture, por një mënyrë jetese. Koncepti i “qytetit fqinj” nuk ka kuptim kur fshati tjetër është 300 kilometra larg përtej oqeanit të ngrirë.

Shoqëria inuite

Shumica e banorëve janë indigjenë, tëb quajtur inuitë, të cilët ruajnë gjuhën e tyre e cila është thelbi kryesor i identitetit. Edhe pse gjuha daneze përdoret në administratë dhe arsim, gjuha lokale inuite nuk është vetëm një mbetje kulturore, por një mjet i gjallë. Fjalët e saj kanë dhjetëra nuanca për akullin, borën dhe detin, sepse aty fshihen detajet e vërteta të jetës së përditshme.

Statusi i autonomisë

Groenlanda është autonome, por jo e pavarur. Që nga viti 2009, ajo ka pasur vetëqeverisje të gjerë, me qeverinë dhe parlamentin e vet, ndërsa Danimarka mban kontrollin e politikës së jashtme dhe mbrojtjes. Është interesante se shumica e banorëve e shohin pavarësinë si një qëllim afatgjatë, jo si një domosdoshmëri të menjëhershme. Pyetja nuk është politike, por ekonomike: a mund të qëndrojë më vete një ishull kaq i rrallë? Subvencionet nga Danimarka janë një pjesë e rëndësishme e ekonomisë.

Ora polare

Në Groenlandë, funksionon ndryshe. Në veri, dielli nuk perëndon për javë të tëra në verë dhe nuk lind për një periudhë të ngjashme në dimër. Kjo ndikon në psikikë, gjumë, jetën shoqërore. Nuk është rastësi që vendi përballet me probleme serioze me alkoolizmin dhe shëndetin mendor, çështje që shpesh mbeten në periferi të narrativave turistike.

Nëntoka e pasur

Ka pasuri të fshehura nën akull. Toka të rralla, uraniumi, nafta, gazi natyror. Ndryshimi i klimës, i cili është një kërcënim për pjesën tjetër të botës, vepron gjithashtu si një tundim për Groenlandën. Shkrirja e akullit i bën burimet natyrore më të arritshme, por në të njëjtën kohë kërcënon vetë mënyrën e jetesës së inuitëve dhe ngacmon oreksin e fqinjëve, siç duket. Zhvillimi duket si një shpatë me dy tehe.

Shpërndarja gjeografike

Groenlanda ndodhet gjeografikisht në Amerikën e Veriut, në të njëjtën pllakë tektonike si Kanadaja, por e lidhur kulturorisht dhe politikisht me Evropën. Është një nga vendet e pakta në botë ku gjeografia dhe identiteti tërhiqen në drejtime të ndryshme. Në hendboll, i vetmi sport ekipor për të cilin Groenlanda ka një federatë kombëtare të njohur, ekipi merr pjesë në garat amerikane. Në sporte të tjera, është më e orientuar drejt Evropës.

Largimi nga BE-ja

Pak njerëz e dinë ose e mbajnë mend, por Groenlanda u largua nga Bashkimi Evropian në vitin 1985, shumë kohë para se Brexit të bëhej një fjalë e njohur. Arsyeja ishte e thjeshtë dhe thellësisht lokale: peshkimi. Për një vend ku deti është një burim jete, asnjë politikë mbikombëtare që rregullon prodhimin e peshkimit nuk mund të mbizotëronte.

Groenlanda, në fund të fundit, nuk është një shkretëtirë e ngrirë në fund të botës. Është një vend i gjallë, plot kontradikta, ku bashkëjetojnë e kaluara vikinge, tradita inuite dhe sfidat e shekullit të 21-të. Me të cilat ata janë të thirrur të përballen edhe nëse nuk duan. /tesheshi.com/